ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਨੇਹਾ): ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ ਅੱਜ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਮੁਗਲ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਅਤੇ ਯੂਨੈਸਕੋ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਰਾਸਤ ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ, ਇਹ ਵਿਰਾਸਤੀ ਸਥਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਲ ਕੰਧਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਲੀਆਂ ਸਤਹਾਂ ਲਈ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। 15 ਸਤੰਬਰ, 2025 ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਹਵਾ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸੀ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹਾ, ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਇਮਾਰਤ 'ਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਲ ਸੈਂਡਸਟੋਨ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਕ੍ਰਸਟ ਦਾ ਵਰਣਨ।

ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਹੈ ਜੋ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਇਸ ਸਮਾਰਕ ਨੂੰ ਹੋਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅਧਿਐਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਈਆਈਟੀ ਕਾਨਪੁਰ, ਆਈਆਈਟੀ ਰੁੜਕੀ, ਫੋਸਕਾਰੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ (ਵੇਨਿਸ) ਅਤੇ ਏਐਸਆਈ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਲ ਰੇਤਲੇ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਪਰਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਲਏ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਲੈਬ ਟੈਸਟਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (CPCB) ਦੇ 2021-2023 ਦੇ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਡੇਟਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਅੱਜ, ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ 'ਤੇ ਕਾਲੇ ਛਾਲੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਛਾਲੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 0.05 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਪਤਲੇ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 0.5 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਮੋਟੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। 2018 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਰਵੇਖਣ (ASI) ਨੇ ਮਿੱਟੀ ਦੀ 2-ਮੀਟਰ ਮੋਟੀ ਪਰਤ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਗਾੜਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।