ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (ਰਾਘਵ): ਸੀਬੀਐਸਈ ਯਾਨੀ ਕਿ ਕੇਂਦਰੀ ਸੈਕੰਡਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਹੁਣ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਓਪਨ ਬੁੱਕ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸੈਸ਼ਨ 2026-27 ਤੋਂ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਰੱਟੇ-ਰੱਟੇ ਸਿੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸੋਚਣ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੌਰਾਨ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕਲਾਸ ਨੋਟਸ ਅਤੇ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ ਸਕਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤਰ ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਰ ਸਕਣਗੇ।

ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਿਉਂ ਲਿਆ ਗਿਆ?

ਸੀਬੀਐਸਈ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ 9ਵੀਂ ਤੋਂ 12ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਓਪਨ ਬੁੱਕ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਇਲਟ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਇਸ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਿਹਤਰ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਕ 12% ਅਤੇ 47% ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਵਿਧੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੁੰਗਾਰਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਦਮ ਕਿਹਾ।

ਸੀਬੀਐਸਈ 2026-27 ਸੈਸ਼ਨ ਤੋਂ 9ਵੀਂ ਜਮਾਤ ਲਈ ਤਿੰਨ ਮੁੱਖ ਲਿਖਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਲਈ ਓਪਨ ਬੁੱਕ ਅਸੈਸਮੈਂਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇ - ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ (ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ), ਗਣਿਤ, ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਵਿਗਿਆਨ - ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝ ਕੇ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਣ। ਇਹ ਕਦਮ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਾਠਕ੍ਰਮ ਢਾਂਚਾ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ (NCFSE) 2023 ਅਤੇ NEP 2020 ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰ ਸੋਚ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ-ਅਧਾਰਤ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਮਝ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣਾ ਹੈ।

ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਕੀ ਫਾਇਦੇ ਹੋਣਗੇ?

ਖੁੱਲੀ ਕਿਤਾਬੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਰੱਟੇ ਮਾਰਨ ਦੀ ਆਦਤ ਨੂੰ ਘਟਾ ਦੇਣਗੀਆਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਲਿਖਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਸਮੱਗਰੀ - ਕਿਤਾਬਾਂ, ਨੋਟਸ - ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਨਾਲ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਨਕਲ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਸਮਝ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।